- +84 070.664.9097
- Ecoteway@gmail.com
- 125/29 Đ. Vạn Kiếp, Phường 1, Bình Thạnh, TPHCM Việt Nam
Đất kiềm là một loại đất đặc biệt về mặt hóa học, tác động sâu sắc đến sự phát triển của cây trồng và hệ sinh thái đất. Để hiểu rõ hơn về loại đất này, cần phân tích kỹ lưỡng các đặc điểm, nguyên nhân hình thành, ảnh hưởng đến cây trồng và các biện pháp cải tạo hiệu quả.
Đất kiềm là loại đất có độ pH lớn hơn 7 (thường dao động từ 7,5 đến 9 hoặc thậm chí cao hơn). Mức pH cao này cho thấy môi trường đất chứa nhiều ion kiềm như canxi (Ca²⁺), natri (Na⁺), magie (Mg²⁺), và kali (K⁺).
Trong đất kiềm, nồng độ các muối hòa tan (thường là các muối carbonat và bicarbonat) cao, gây ra sự mất cân bằng hóa học.
Cấu trúc đất: Đất kiềm thường có cấu trúc rắn chắc, khả năng thoát nước kém và dễ bị nén chặt. Điều này làm giảm sự thông thoáng và cản trở sự phát triển của rễ cây.
Màu sắc: Đất kiềm thường có màu sáng hoặc trắng xám do sự tích tụ muối trên bề mặt đất.
Khả năng giữ nước: Loại đất này có khả năng giữ nước kém, nhưng lại dễ bị ngập úng do cấu trúc chặt và khả năng thấm nước thấp.
Hàm lượng dinh dưỡng: Mặc dù chứa nhiều khoáng chất, nhưng phần lớn các chất dinh dưỡng thiết yếu như phốt pho (P), sắt (Fe), mangan (Mn), kẽm (Zn) bị cố định và cây trồng không thể hấp thụ được.
Thành phần đá mẹ: Đất được hình thành từ các loại đá mẹ giàu canxi cacbonat (CaCO₃) hoặc magie cacbonat (MgCO₃) thường mang tính kiềm cao.
Khí hậu khô hạn: Ở các khu vực khô hạn hoặc bán khô hạn, lượng mưa thấp khiến cho muối khoáng không bị rửa trôi mà tích tụ lại trong đất.
Nước ngầm giàu muối: Khi nước ngầm bốc hơi mạnh ở các khu vực có khí hậu nóng và khô, muối khoáng sẽ tích tụ trên bề mặt đất.
Tưới tiêu không hợp lý: Việc tưới nước quá nhiều mà không có hệ thống thoát nước hiệu quả sẽ dẫn đến sự tích tụ muối trong đất.
Sử dụng phân bón không cân đối: Việc lạm dụng các loại phân bón hóa học chứa nhiều natri hoặc vôi nông nghiệp có thể làm tăng tính kiềm của đất.
Hoạt động khai thác mỏ: Các hoạt động khai thác khoáng sản có thể thay đổi cấu trúc hóa học của đất, dẫn đến tình trạng đất bị kiềm hóa.
Đất kiềm thường có bề mặt khô cứng, xuất hiện lớp trắng mỏng do muối tích tụ. Khi tưới nước, đất khó thấm, dễ đọng nước và đóng váng. Cây trồng trên đất kiềm thường sinh trưởng chậm, vàng lá, cháy mép lá, rễ phát triển kém do khó hấp thụ dinh dưỡng. Để xác định chính xác, có thể đo pH đất, nếu pH trên 7,5 thì đó là đất kiềm.
Đất kiềm thường giàu khoáng chất như canxi, magie, giúp đất ít bị chua và hạn chế một số mầm bệnh trong đất. Một số loại cây chịu kiềm tốt vẫn có thể sinh trưởng ổn định nếu được chăm sóc đúng cách.
Độ pH cao khiến cây khó hấp thụ các chất dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt là vi lượng như sắt, kẽm, mangan. Đất kiềm dễ bị khô cứng, thoát nước kém, làm rễ cây phát triển yếu, cây còi cọc và giảm năng suất nếu không được cải tạo phù hợp.
Trong môi trường có độ pH cao, nhiều nguyên tố vi lượng quan trọng như sắt (Fe), mangan (Mn), kẽm (Zn), đồng (Cu) bị kết tủa thành các hợp chất không tan, gây ra tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng cho cây.
Cây trồng trên đất kiềm thường có các biểu hiện như vàng lá do thiếu sắt hoặc còi cọc do thiếu kẽm.
Hệ vi sinh vật đất hoạt động kém hiệu quả trong môi trường pH cao vì phần lớn các vi sinh vật có lợi đều thích nghi với môi trường trung tính hoặc hơi axit.
Các vi khuẩn cố định đạm như Rhizobium cũng bị suy giảm hoạt động, ảnh hưởng đến quá trình cung cấp nitơ cho cây.
Đất kiềm làm giảm sự phát triển của rễ cây do cấu trúc đất chặt và thiếu oxy ở vùng rễ.
Năng suất cây trồng có thể giảm đáng kể nếu không có các biện pháp cải tạo phù hợp.
Đất kiềm vẫn có thể canh tác hiệu quả nếu lựa chọn đúng loại cây phù hợp. Dưới đây là một số nhóm cây chịu kiềm tốt, sinh trưởng ổn định trong môi trường đất có pH cao:
Một số loại cây như nho, ô liu, táo, lựu, chà là có khả năng thích nghi tốt với đất kiềm, ít bị ảnh hưởng bởi độ pH cao.
Các loại cây cảnh như hoa giấy, xương rồng, sen đá, oải hương, cúc thường chịu hạn và chịu kiềm tốt, phù hợp trồng trên đất kiềm hoặc đất pha cát.
Một số loại rau và cây trồng như cải xoăn, củ dền, măng tây, lúa mạch, ngô có thể sinh trưởng trong điều kiện đất kiềm nhẹ nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật.
Việc lựa chọn cây trồng phù hợp sẽ giúp giảm chi phí cải tạo đất, đồng thời nâng cao hiệu quả canh tác trên đất kiềm.
Để cải tạo đất kiềm một cách hiệu quả, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp cơ học, hóa học và sinh học:
Cày xới sâu: Thực hiện cày sâu để phá vỡ lớp đất nén chặt và tăng khả năng thấm nước của đất. Kết hợp với việc bổ sung chất hữu cơ để cải thiện cấu trúc đất.
Xây dựng hệ thống thoát nước: Thiết kế một hệ thống thoát nước hợp lý để loại bỏ lượng muối dư thừa trong đất. Sử dụng kỹ thuật tưới nhỏ giọt để giảm thiểu sự tích tụ muối trên bề mặt đất.
Bổ sung chất gây axit hóa: Sử dụng lưu huỳnh nguyên tố (S): Khi được phân giải bởi vi sinh vật, lưu huỳnh sẽ tạo ra axit sunfuric, giúp giảm độ pH của đất. Sử dụng sắt sunphat (FeSO₄) hoặc nhôm sunphat (Al₂(SO₄)₃): Các chất này giúp trung hòa tính kiềm của đất.
Bón phân cân đối: Ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã hoai mục hoặc phân chuồng để cải thiện độ phì nhiêu của đất. Tránh lạm dụng vôi hoặc các loại phân bón chứa natri.
Trồng cây chịu kiềm: Trồng một số loại cây có khả năng chịu được môi trường pH cao, như lúa mạch, đậu tương, đậu xanh, để tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có. Trồng cây che phủ như cỏ vetiver giúp bảo vệ bề mặt đất khỏi bị xói mòn và duy trì độ ẩm.
Sử dụng vi sinh vật cải tạo đất: Sử dụng các chế phẩm chứa vi sinh vật giúp phân giải lưu huỳnh hoặc cố định đạm để hỗ trợ cải thiện chất lượng đất.
Sử dụng nước để rửa mặn kết hợp với việc bổ sung thạch cao (CaSO₄) để thay thế ion natri bằng ion canxi, từ đó làm giảm độ kiềm của đất.
Để đảm bảo việc sử dụng hiệu quả loại đất này trong dài hạn, cần áp dụng các chiến lược quản lý bền vững:
Thực hiện kiểm tra độ pH định kỳ để theo dõi sự thay đổi của các tính chất hóa học trong đất. Xây dựng kế hoạch luân canh cây trồng hợp lý để duy trì độ phì nhiêu của đất. Tăng cường giáo dục cho người nông dân về các kỹ thuật canh tác trên loại đất khó khăn này. Đất kiềm là một thách thức lớn đối với ngành nông nghiệp, nhưng đồng thời cũng là một nguồn tài nguyên tiềm năng nếu được quản lý đúng cách.
Bằng cách áp dụng đồng bộ các biện pháp cải tạo cơ học, hóa học và sinh học, kết hợp với việc quản lý bền vững, chúng ta có thể biến những vùng đất “khó tính” này thành những khu vực sản xuất nông nghiệp hiệu quả cao, góp phần vào an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
Có. Đất kiềm vẫn trồng được cây nếu lựa chọn các loại cây chịu kiềm tốt hoặc áp dụng biện pháp cải tạo phù hợp.
Không nên bón vôi cho đất kiềm vì vôi làm tăng độ pH, khiến đất càng kiềm hơn.
Có thể dùng giấy quỳ, bút đo pH hoặc bộ test đất. Nếu pH trên 7,5 thì đất được xem là đất kiềm.
Có. Đất kiềm có thể cải tạo bằng cách bổ sung phân hữu cơ, thạch cao, lưu huỳnh và điều chỉnh nguồn nước tưới.
Thời gian cải tạo phụ thuộc vào mức độ kiềm và biện pháp áp dụng, thường cần vài tháng đến một vụ canh tác để thấy rõ hiệu quả.
Đất kiềm không phải là loại đất “không thể canh tác”, nhưng đòi hỏi người trồng phải hiểu rõ đặc điểm và có hướng xử lý phù hợp. Việc nhận biết sớm đất kiềm, lựa chọn cây trồng chịu kiềm và áp dụng các biện pháp cải tạo đúng cách sẽ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, nâng cao khả năng sinh trưởng của cây trồng và hiệu quả canh tác lâu dài. Hy vọng qua bài viết trên của Ecoteway, quý độc giả đã hiểu rõ hơn về đất kiềm rồi nhé.
